Unaza e Prishtinës, Rruga e Dukagjinit, Duhël-Banullë, autostrada Morinë-Merdare dhe hekurudhat janë ndër projektet e përfshira në planifikimin buxhetor. Por, për disa prej tyre, ndarjet për vitin e ardhshëm janë dukshëm më të vogla se shumat që parashihen për vitet 2028 dhe 2029. Qeveria planifikon mbi 1 miliard euro investime kapitale, ndërsa pjesën më të madhe të buxhetit e përbëjnë pagat, shtesat dhe transferet.
Draftbuxheti i Kosovës për vitin 2027 paraqet një portofol të gjerë investimesh të planifikuara në infrastrukturën rrugore, hekurudhore, sportive dhe në sektorë të tjerë publikë. Në të njëjtën kohë, ai zbulon edhe një dallim të rëndësishëm ndërmjet projekteve të shpallura si prioritete dhe mjeteve që janë planifikuar për t’i realizuar ato gjatë vitit të ardhshëm. Sipas dokumentit të Ministrisë së Financave, investimet kapitale për vitin 2027 arrijnë në rreth 1 miliard e 70.5 milionë euro.
Prej tyre, 823.5 milionë euro janë planifikuar në nivelin qendror, ndërsa 247 milionë euro në nivelin lokal. Shpenzimet e përgjithshme buxhetore parashihen të arrijnë në rreth 4.27 miliardë euro, me të hyra prej rreth 4 miliardë eurosh dhe deficit të planifikuar prej 266.5 milionë eurosh. Por, përtej shifrës së përgjithshme, janë projektet konkrete ato që tregojnë se ku do të përqendrohen investimet dhe sa prej tyre do të mund të nisin ose të vazhdojnë gjatë vitit 2027.
Rrugët dhe autostradat
Një pjesë e konsiderueshme e investimeve të nivelit qendror është orientuar në infrastrukturën rrugore. Në dokumentin e investimeve kapitale figurojnë projekte të reja, rehabilitime, zgjerime të rrugëve ekzistuese dhe ndërtime të akseve të reja.
Ndër projektet më të rëndësishme është Unaza e Prishtinës, për të cilën janë paraparë vetëm 1 milion euro në vitin 2027. Për vitin 2028 janë planifikuar 10 milionë euro, ndërsa për vitin 2029 edhe 50 milionë euro. Vlera e përgjithshme e paraqitur në planifikimin shumëvjeçar është 61 milionë euro.
Edhe Rruga e Dukagjinit është përfshirë në projektbuxhet. Për vitin 2027 janë ndarë 1 milion euro, ndërsa për vitin 2028 parashihen 10 milionë dhe për vitin 2029 edhe 20 milionë euro. Kostoja e paraqitur për projektin është 31 milionë euro.
Ndryshe qëndron situata me Autoudhën Duhël-Banullë. Në tabelën e investimeve kapitale nuk është paraparë asnjë shumë për këtë projekt gjatë vitit 2027. Financimi i tij është shtyrë për dy vitet pasuese: 1 milion euro në vitin 2028 dhe 25 milionë euro në vitin 2029. Vlera e përgjithshme e planifikuar është 26 milionë euro.
Në kategorinë e projekteve të autostradave dhe akseve kryesore rrugore, dokumenti parasheh edhe 14 milionë euro për rishtresimin dhe sanimin e pjerrësirave të autostradës Morinë-Merdare. Për këtë projekt janë planifikuar edhe 10 milionë euro në vitin 2028 dhe 10.44 milionë euro në vitin 2029. Vlera e përgjithshme e paraqitur arrin në rreth 35.55 milionë euro. Për rrugën nacionale Prishtinë-Gjilan-Konçul janë ndarë 12 milionë euro për vitin 2027, ndërsa 33 milionë euro të tjera janë paraparë për vitin 2028. Vlera e përgjithshme e projektit, sipas tabelës, arrin në rreth 95.85 milionë euro, duke përfshirë edhe shpenzimet e regjistruara deri në vitin 2026.
Një tjetër investim i madh është rruga Prizren-kufiri me Maqedoninë e Veriut, në drejtim të Tetovës, për të cilën janë paraparë 15 milionë euro në vitin 2027. Për projektin është paraqitur vlerë e përgjithshme prej rreth 33.39 milionë eurosh.
Në listën e projekteve figurojnë edhe qarkorja e Gjilanit me 3 milionë euro në vitin 2027; akset rrugore ndërkufitare me Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi – 500 mijë euro; kyçja e Vitisë në autostradën R-6, rreth 1.08 milionë euro;projekte të tjera të ndërtimit, zgjerimit dhe rehabilitimit të rrugëve nacionale e rajonale.
Në kategorinë e ndërtimit të rrugëve të reja, totali i planifikuar për vitin 2027 është rreth 25.45 milionë euro. Kjo shumë përfshin disa projekte dhe nuk duhet ngatërruar me vlerën e përgjithshme të kontratave apo me koston shumëvjeçare të secilit projekt. Në anën tjetër, për rehabilitimin dhe zgjerimin e rrugëve ekzistuese janë planifikuar mjete të konsiderueshme. Ndër ndarjet më të mëdha figurojnë 25 milionë euro për zgjerimin dhe rehabilitimin e rrugës Prishtinë-Pejë, 40 milionë euro për rikonstruktimin dhe zgjerimin e rrugëve rajonale, 15.5 milionë euro për rrugët nacionale dhe 9 milionë euro për rehabilitimin e rrugëve rajonale, ku një pjesë e financimit sigurohet nga huamarrja.
Këto ndarje tregojnë se infrastruktura rrugore mbetet një nga fushat kryesore të investimeve publike. Megjithatë, për projektet e reja madhore, si Unaza e Prishtinës dhe Rruga e Dukagjinit, pjesa më e madhe e financimit është paraparë për vitet pasuese, ndërsa Duhël-Banullë nuk ka ndarje për vitin 2027.
Edhe 10.26 milionë për për rehabilitimin e linjës hekurudhore, shtyhet financimi për linjën Prishtinë-Aeroport
Në sektorin hekurudhor, projektbuxheti parasheh financim për rehabilitimin e linjës hekurudhore X, që përfshin relacionin Fushë Kosovë-Hani i Elezit. Për këtë projekt janë planifikuar 10.26 milionë euro në vitin 2027, të siguruara nga huamarrja.a
Për sigurimin e vendkalimeve në hekurudha janë ndarë edhe 1 milion euro nga grantet qeveritare. Ndërkaq, për rehabilitimin, ndërtimin dhe modernizimin e linjës hekurudhore Prishtinë-Aeroport nuk është paraparë financim në vitin 2027. Në tabelën shumëvjeçare janë planifikuar 3.5 milionë euro për vitin 2028 dhe 10 milionë euro për vitin 2029, gjithsej 13.5 milionë euro.
Digat, nuk dihet shuma e investimeve
Në prezantimin e prioriteteve qeveritare janë përmendur edhe investimet në ndërtimin e digave dhe në krijimin e kapaciteteve për grumbullimin e ruajtjen e ujit. Megjithatë, në tabelat e projekteve kapitale të draftbuxhetit nuk identifikohet një projekt i veçantë me emërtimin e digave, i shoqëruar me një ndarje të qartë financiare për vitin 2027. Për këtë arsye, nuk mund të përcaktohet nga dokumenti se sa para do të investohen vitin e ardhshëm në këtë fushë.
E njëjta vlen edhe për sistemin e ri të grumbullimit dhe klasifikimit të mbeturinave, të përmendur si synim qeveritar. Në dokumentin e shqyrtuar nuk paraqitet një shumë e veçantë që mund t’i atribuohet drejtpërdrejt këtij projekti në nivel vendi.
Kjo nuk do të thotë se në buxhet nuk ka investime në ujë, kanalizim apo menaxhim të mbeturinave.
Ka projekte të ndryshme në nivel qendror dhe komunal, por ato nuk janë të njëjta me një program të veçantë kombëtar për ndërtimin e digave ose me sistemin e ri të klasifikimit të mbeturinave.
Mbi 16.7 milionë euro për vitin e ardhshëm për Lojërat Mesdhetare Prishtina 2030
Një nga programet me financim në draftbuxhet është programi i investimeve kapitale për Lojërat Mesdhetare Prishtina 2030. Për vitin 2027 janë planifikuar 6.12 milionë euro nga grantetqeveritare dhe 10.6 milionë euro nga huamarrja. Në total, ndarja për vitin e ardhshëm arrin në 16.72 milionë euro. Për periudhën e planifikuar, dokumenti paraqet 50.08 milionë euro nga buxheti i shtetit dhe 79.89 milionë euro nga huamarrja.
Kjo e çon vlerën e përgjithshme të programit në rreth 129.97 milionë euro.
Përveç këtij programi, në buxhet janë përfshirë edhe investime të tjera sportive. Për ndërtimin e komplekseve multisportive në regjionet e Mitrovicës, Ferizajt, Pejës, Prishtinës, Gjakovës dhe Prizrenit janë paraparë 3.1 milionë euro. Për pishinën gjysmëolimpike në Podujevë janë ndarë 2.3 milionë euro, ndërsa për stadiumin e qytetit në Vushtrri 1.5 milionë euro. Për stadiumin në Drenas janë planifikuar rreth 1.23 milionë euro, për pishinën në Deçan 600 mijë euro, ndërsa për pistën e automobilizmit në rajonin e Prishtinës 200 mijë euro. Këto projekte janë pjesë e investimeve sportive dhe nuk duhet të përfshihen dy herë në llogaritje me programin e përgjithshëm të Lojërave Mesdhetare.
Mbi 1 miliard për pagat, shtesat dhe paga e 13-të
Për dallim nga disa projekte infrastrukturore që kanë ndarje të vogla ose që janë shtyrë për vitet pasuese, buxheti për paga dhe shtesa është ndër zërat më të mëdhenj të shpenzimeve publike.
Në draftbuxhet për vitin 2027 janë planifikuar rreth 1 miliard e 84.9 milionë euro për paga dhe shtesa në sektorin publik.Qeveria ka paraparë që nga 1 korriku 2027 koeficienti i pagave të rritet nga 110 në 120 euro. Kjo nënkupton një rritje prej rreth 9.1 për qind të vlerës së koeficientit, por efekti në pagën individuale varet nga koeficienti përkatës i vendit të punës dhe periudha e zbatimit.
Në mesin e masave të paralajmëruara është edhe paga e 13-të për punonjësit e sektorit publik.
Për shtesat për fëmijë është paralajmëruar rritje prej 25 për qind nga 1 janari 2027, me rritje të mëtejshme vjetore prej 25 për qind dhe synim që deri në vitin 2030 ato të dyfishohen.
Në të njëjtën kohë, për subvencione dhe transfere janë planifikuar rreth 1 miliard e 445.9 milionë euro. Kjo kategori përfshin pagesat sociale dhe skemat e ndryshme mbështetëse.
Brezovica, Dukagjini, turizmi dhe aviokompania kombëtare
Në mesin e synimeve të përmendura nga Qeveria janë edhe investimet në turizëm, veçanërisht në Brezovicë dhe në rajonin e Dukagjinit, si dhe krijimi i një aviokompanie kombëtare.
Megjithatë, në tabelat e investimeve kapitale të draftbuxhetitnuk identifikohet një shumë e veçantë që mund t’i atribuohet drejtpërdrejt zhvillimit të Brezovicës apo infrastrukturës turistike në Dukagjin.
Po ashtu, nuk paraqitet një ndarje e veçantë kapitale për themelimin e aviokompanisë kombëtare.Këto mbeten synime të përmendura në planifikimin qeveritar, por dokumenti buxhetor nuk ofron një bazë të mjaftueshme për t’i paraqitur si investime me vlerë të përcaktuar për vitin 2027.
Një miliard euro investime, sfidë mbetet realizimi
Projektbuxheti i vitit 2027 paraqet investime të konsiderueshme në infrastrukturë dhe në sektorë të ndryshëm publikë. Megjithatë, shifrat tregojnë se jo të gjitha projektet e shpallura si prioritete do të financohen me ritëm të njëjtë.
Për Unazën e Prishtinës dhe Rrugën e Dukagjinit, pjesa kryesore e mjeteve është planifikuar për vitet 2028 dhe 2029. Për Duhël-Banullë nuk ka ndarje në vitin 2027, ndërsa për linjën hekurudhore Prishtinë-Aeroport financimi është shtyrë për dy vitet pasuese. Për digat dhe disa projekte të turizmit nuk paraqiten shuma të veçanta në tabelat e shqyrtuara.
Kjo e bën të domosdoshme që vlerësimi i buxhetit të mos mbështetet vetëm në shumën e përgjithshme të investimeve kapitale, por edhe në ndarjet konkrete për secilin projekt dhe në afatet kur pritet të shpenzohen paratë.
Një sfidë tjetër është realizimi i investimeve. Nëse institucionet nuk arrijnë t’i shpenzojnë mjetet e planifikuara, projektet mund të shtyhen nga një vit në tjetrin, pavarësisht se janë të regjistruara në dokumentet buxhetore.
Në fund, draftbuxheti tregon se Qeveria ka vendosur në plan një numër të madh projektesh dhe ka paraparë mbi një miliard euro për investime kapitale. Por, për qytetarët, treguesi kryesor nuk do të jetë vetëm shuma e miratuar, por sa prej këtyre projekteve do të nisin, sa do të përfundojnë dhe sa prej mjeteve do të shndërrohen në infrastrukturë të realizuar.
Recent Comments